Szanowny Panie Ministrze! W rodzinach zastępczych w Polsce wychowuje się często na podstawie postanowienia
Szanowny Panie Ministrze! W rodzinach zastępczych w Polsce wychowuje się często na podstawie postanowienia sądu kilkoro dzieci niespokrewnionych z opiekunami. Niektóre z nich są upośledzone w stopniu znacznym. Stan ich zdrowia wymaga stałej opieki. Dzieci te często nigdy nie będą mogły funkcjonować samodzielnie, bowiem nie są zdolne do samodzielnej egzystencji. Przez okres pobytu w rodzinie zastępczej rodzina ta otrzymuje pomoc pieniężną na częściowe pokrycie kosztów utrzymania dziecka. Z chwilą, gdy dziecko skończy 18 rok życia, z mocy prawa ustaje pełnienie funkcji rodziny zastępczej.
Na mocy przepisów o usamodzielnieniu pełnoletnich wychowanków rodzin zastępczych (art. 33p ustawy o pomocy społecznej, DzU z 1998 r. nr 64, poz. 414, z późn. zm.) i rozporządzenia ministra pracy i polityki społecznej z dnia 9 października 2001 r. w sprawie udzielania pomocy na usamodzielnienie, kontynuowanie nauki oraz zagospodarowania dla pełnoletnich osób z rodzin zastępczych oraz osób opuszczających niektóre typy placówek opiekuńczo-wychowawczych i domów pomocy społecznej, zakłady poprawcze, schroniska dla nieletnich i specjalne ośrodki szkolno-wychowawcze (DzU nr 120, poz. 1293) wiele dzieci nie nabywa jednak prawa do pomocy pieniężnej na kontynuowanie nauki ani też usamodzielnienie. Niektórzy wychowankowie rodzin zastępczych, którzy skończyli 18 lat, są nadal uczniami szkół podstawowych i ze względu na upośledzenie umysłowe nigdy nie podejmą nauki w gimnazjum. Tymczasem obowiązujące przepisy o usamodzielnieniu gwarantują prawo do pomocy pieniężnej na kontynuowanie nauki tylko uczniom co najmniej szkół gimnazjalnych. Aktualnie przepisy dyskryminują pełnoletnich wychowanków rodzin zastępczych o tak dużym upośledzeniu umysłowym. Dzieci te ze względu na stan zdrowia z momentem uzyskania pełnoletności pozostają do czasu ich ewentualnego ubezwłasnowolnienia bez jakiegokolwiek dochodu własnego. Dopiero po ubezwłasnowolnieniu całkowitym i ustanowieniu opiekuna prawnego przysługiwać im będzie renta socjalna w wysokości 418,00 zł oraz zasiłek pielęgnacyjny w kwocie 136,64 zł.
Obowiązujący stan prawny nie pozwala na udzielenie pomocy pieniężnej byłej rodzinie zastępczej, której jakiekolwiek obowiązki wygasają z mocy prawa. Takie rodziny, kierując się obowiązkiem moralnym, zmuszone są podjąć decyzję opiekowania się dziećmi oraz utrzymywania ich ze środków własnych kosztem pozostałych domowników. Rodziny zastępcze stają również przed problemem ewentualnego umieszczenia wychowanków w domu pomocy społecznej, gdyż ich dochody są niewspółmiernie niskie do potrzeb. Niepełnosprawne, upośledzone umysłowo dzieci trafiają do rodzin zastępczych w wieku kilku lat i do uzyskania pełnoletności znajdują w nich opiekę, ciepło oraz pełną akceptację.
W związku z powyższym proszę o odpowiedź na pytanie, czy Ministerstwo Pracy i Polityki Społecznej przewiduje uregulowanie sytuacji prawnej pełnoletnich wychowanków rodzin zastępczych upośledzonych umysłowo ze znacznym stopniem niepełnosprawności? Wydaje się konieczne podjęcie próby zajęcia się losem dzieci, które z uwagi na stan zdrowia, mimo pełnoletności, nigdy nie będą samodzielnie egzystować. Mogłyby one przebywać w rodzinach niespokrewnionych zamiast w domu pomocy społecznej. Czy rodziny takie mogłyby otrzymywać wówczas środki pieniężne równe przeznaczonym na utrzymanie w domu pomocy społecznej? Takie rozwiązanie byłoby najkorzystniejsze dla dzieci. Nie musiałyby one bowiem opuszczać rodzin, w których wychowywały się od maleńkości i w których znalazły opiekę.
Łączę wyrazy szacunku
Poseł Anna Górna-Kubacka
Poznań, dnia 22 lipca 2002 r.