Szanowny Panie Premierze! Rok 2002 jest kolejnym rokiem, w którym nastąpiło dalsze dramatyczne pogorszenie
Szanowny Panie Premierze! Rok 2002 jest kolejnym rokiem, w którym nastąpiło dalsze dramatyczne pogorszenie sytuacji finansowej jednostek samorządowych. Analiza dochodów powiatów Podkarpacia z tytułu subwencji, dotacji na zadania własne oraz zadania z zakresu administracji rządowej, a także dotacji z Funduszu Pracy potwierdza tę opinię w całej rozciągłości. Dynamika poszczególnych źródeł dochodów planowanych na 2002 r. w stosunku do wykonania 2001 r. przedstawia się następująco:
subwencja oświatowa - średnio 88,7%
subwencja drogowa - średnio 85,0%
subwencja wyrównawcza - średnio 98,3%
subwencja na zadania własne - średnio 83,0%
dotacje na zadania z zakresu administracji rządowej - średnio 81,9%.
Subwencja oświatowa - już w poprzednich latach nie pokrywała kosztów prawidłowego bieżącego funkcjonowania placówek oświatowych. Dalsze obniżane jej wysokości oznacza brak możliwości utrzymania właściwych standardów nauczania i przeprowadzenia koniecznych remontów budynków szkół i internatów. Braknie również środków na sfinansowanie restrukturyzacji zatrudnienia, urlopy dla poratowania zdrowia i inne świadczenia należne nauczycielom z Karty nauczyciela. Według rozporządzenia ministra edukacji narodowej i sportu z 27 grudnia 2001 r. środki na te cele zawarte są w części oświatowej subwencji na rok 2002. Problem w tym, że w powiatach Podkarpacia stanowi ona zaledwie 88,7% (!) subwencji ubiegłorocznej. Te jednorazowe wydatki winny być sfinansowane z rezerwy ministra edukacji narodowej i sportu, podobnie jak w latach poprzednich.
Subwencja drogowa - to głównie źródło finansowania bieżącego utrzymania dróg powiatowych. W budżecie powiatów Podkarpacia na 2002 r. zapisana została na poziomie zdecydowanie niższym w stosunku do roku ubiegłego. Intensywna eksploatacja dróg, wynikająca ze wzrostu transportu drogowego w gospodarce (także przyrost liczby ciężkich samochodów) skutkuje, z roku na rok, pogorszeniem ich stanu. Samorządy powiatowe nie udźwigną zwiększonych kosztów remontów, bowiem nie dysponują źródłami dochodów własnych.
Subwencja wyrównawcza - uzależniona od dochodów na jednego mieszkańca, stanowi uzupełnienie dochodów powiatu. W bieżącym roku subwencja ta ma również tendencję spadkową. Sytuacja finansowa jednostek samorządowych będzie się pogarszać także z tego powodu.
Udziały w podatku dochodowym od osób fizycznych zaplanowane zostały, w porównaniu do 2001 r., na poziomie wyższym średnio o 5,9%. Doświadczenia ostatnich lat nie skłaniają jednak do optymizmu, gdyż zapisane w budżetach na początku roku kwoty były realizowane jedynie częściowo:
1999 r. - 98,9%
2000 r. - 88,7%
2001 r. - 89,9%.
Drastyczny spadek wykazują również dotacje na zadania własne powiatów - domy pomocy społecznej, domy dziecka, placówki oświatowo-wychowawcze, pogotowie opiekuńcze, rodzinne domy dziecka. Zaznaczyć należy, iż koszty wykonania tych zadań były znacznie niedoszacowane już na etapie przekazania ich powiatom do wykonania jako własne i samorządy zmuszone były dofinansować je od chwili przejęcia. Zmniejszona dotacja nie zapewni bieżącego funkcjonowania, nie mówiąc o wymianie zużytego wyposażenia czy koniecznych remontach.
Dotacje z budżetu państwa na zadania z zakresu administracji rządowej zajmują w strukturze dochodów powiatów drugie miejsce po subwencji oświatowej. Spadek w tej grupie dochodów jest najpoważniejszy - średnio o 18,1%. Zaznaczyć należy, iż są to środki na bezpieczeństwo publiczne, ochronę przeciwpożarową, weterynarię, gospodarkę gruntami i nieruchomościami, nadzór budowlany. Drastyczne ograniczenie finansowania tych ważnych zadań oznacza, iż rząd chce przerzucić koszty własnych zadań na samorządy. Tymczasem, podobnie jak w przypadkach opisanych wyżej, niezbędne jest pozyskanie środków z budżetu państwa na uzupełnienie braków wyposażenia i modernizację budynków.
Szczególnie trudna sytuacja dotyczy zadań, których finansowanie winno być, z założenia, pokrywane ze środków Funduszu Pracy. Dla zapewnienia normalnego funkcjonowania powiatowych urzędów pracy dotacje budżetowe, z których są one utrzymywane, winny wzrastać proporcjonalnie do wzrostu liczby bezrobotnych, z uwzględnieniem inflacji. Tymczasem w ostatnich latach dotacje te nie wzrastają nawet o wskaźnik inflacji, natomiast na obsługę wielotysięcznej rzeczy ˝dodatkowych˝ bezrobotnych powiaty nie otrzymują żadnych dodatkowych środków. Należy usprawnić przekazywanie środków z Funduszu Pracy na obligatoryjne wypłaty zasiłków dla bezrobotnych i świadczeń przedemerytalnych. Środki winny być przekazywane w wysokości i w terminach wynikających z zapotrzebowania powiatowych urzędów pracy. Obecnie występują znaczne opóźnienia w wypłatach zasiłków, a często się zdarza, że powiat zmuszony jest udzielać pożyczki ze swego budżetu (!) dla RUP na te wypłaty.
Niezbędne jest zwiększenie środków z Funduszu Pracy na aktywne formy przeciwdziałania bezrobociu i systematyczne, proporcjonalne ich przekazywanie w ciągu roku. Mimo dramatycznego wzrostu bezrobocia środki na aktywne formy przeciwdziałania bezrobociu z roku na rok spadają. Plan na rok 2002 ustalony został na poziomie 56% wykonania roku 2000 i 55% (!) wykonania roku 2001. Te skromne środki w ostatnich latach przekazywane były powiatom w taki sposób, że zaległości w refundacji od przedsiębiorstw wynosiły nawet 9 (!) miesięcy i więcej. Skutkiem tego jest utrata zaufania, brak zainteresowania przedsiębiorców zawieraniem kolejnych tego typu umów z urzędami pracy, a w konsekwencji zahamowanie tworzenia nowych miejsc pracy. Podane przykłady z powiatów woj. podkarpackiego są z pewnością odzwierciedleniem sytuacji powiatów w całej Polsce.
Proszę o wyjaśnienie, jak rząd zamierza przeciwdziałać degradacji finansowej powiatów wypełniających ważne zadania społeczne, np. w dziedzinie oświaty, pomocy społecznej czy walki z bezrobociem.
Z poważaniem
Poseł Jan Tomaka
Warszawa, dnia 23 lipca 2002 r.