Na podstawie art. 117 ust. 1 i art. 118 regulaminu Sejmu składam interpelację w
Na podstawie art. 117 ust. 1 i art. 118 regulaminu Sejmu składam interpelację w sprawie odszkodowań z tytułu wypadków przy pracy osób prowadzących działalność gospodarczą i proszę o udzielenie odpowiedzi. W myśl art. 31 ustawy z dnia 04.09.1997 r. o działach administracji rządowej (tj. DzU z 1999 r. nr 82. poz. 928, ze zm.) sprawa należy do zakresu działania ministra właściwego ds. zabezpieczenia społecznego.
Świadczenia należne osobom prowadzącym działalność gospodarczą z tytułu wypadków przy pracy określa ustawa z dnia 18.12.1976 r. o ubezpieczeniu społecznym osób prowadzących działalność gospodarczą i ich rodzin (tj. DzU z 1989 r. nr 46. poz. 250, ze zm.). Art. 5 pkt 5 tej ustawy stanowi, że świadczenia z ubezpieczenia przysługujące ubezpieczonym z tytułu wypadku przy prowadzeniu działalności gospodarczej oraz w razie choroby zawodowej obejmują: rentę szkoleniową, rentę inwalidzką oraz rentę rodzinną. Do czasu uchwalenia stosownej ustawy tymczasowo reguluje tę kwestię także art. 84 ustawy z dnia 25.06.1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa (DzU nr 60, poz. 636). Z przepisu tego wynika, że ze środków funduszu wypadkowego są finansowane zasiłki chorobowe i świadczenia rehabilitacyjne, jeśli niezdolność do pracy powstała wskutek wypadku przy pracy albo choroby zawodowej, niezależnie od tytułu ubezpieczenia.
Katalogi te nie zawierają jednorazowego odszkodowania z tytułu uszczerbku na zdrowiu, jednorazowego odszkodowania dla członków rodziny w razie śmierci przedsiębiorcy, świadczenia wyrównawczego ani odszkodowania za przedmioty utracone lub uszkodzone wskutek wypadku przy pracy, które to świadczenia (obok wyżej wymienionych) przyznaje pracownikom najemnym ustawa z dnia 12.06.1975 r. o świadczeniach z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych (tj. DzU z 1983 r. nr 30, poz. 144, ze zm.) w art. 2.
Zasady podlegania ubezpieczeniom społecznym, wysokość składek na poszczególne fundusze oraz świadczenia z nich finansowane określa ustawa z dnia 13.10.1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (DzU nr 137, poz. 887, ze zm. - dalej ustawa o SUS). Z art. 12 w zw. z art. 6 tej ustawy wynika, że osoby prowadzące działalność gospodarczą są tak samo jak pracownicy objęci obowiązkowo m.in. ubezpieczeniem rentowym i wypadkowym. Składka na te ubezpieczenia jest dla nich jednakowa i wynosi odpowiednio 13% i 1,62% (art. 121 ust. 2 ustawy o SUS) podstawy wymiaru. Przewidywane zróżnicowanie stawki ubezpieczenia wypadkowego będzie uzależnione od rodzaju wykonywanej pracy, nie od tytułu ubezpieczenia (art. 15 ust. 2).
Od momentu wejścia w życie nowego systemu ubezpieczeń społecznych (01.01.1999 r.) składka na ubezpieczenie społeczne jest dzielona na 4 odrębne fundusze: emerytalny, rentowy, chorobowy i wypadkowy. Świadczenia należne z każdego funduszu wymienia art. 55 ustawy o SUS. Wynika z niego, że świadczenia z tytułu wypadków przy pracy są finansowane zarówno z funduszu rentowego, jak i wypadkowego.
Osoby prowadzące działalność gospodarczą są rażąco i bez uzasadnienia dyskryminowane, gdyż opłacając składkę na ubezpieczenie społeczne według tej samej stopy procentowej, mają prawo do mniejszej liczby świadczeń z tytułu wypadku przy pracy. Uzasadnić tego na pewno nie można częstszym występowaniem wypadków przy pracy wśród osób prowadzących działalność gospodarczą, gdyż częstotliwość ta zależy od rodzaju wykonywanego zawodu, a nie od tytułu ubezpieczenia społecznego.
Narusza to moim zdaniem następujące postanowienia Konstytucji RP: art. 2 (zasada demokratycznego państwa prawnego), art. 32 (równość wobec prawa i zakaz dyskryminacji) i art. 64 (równa ochrona własności i praw majątkowych). Niedopuszczalne jest, aby nakazywać ustawowo opłacanie składek na ubezpieczenie, z którego przysługuje ubezpieczonemu mniejszy katalog świadczeń tylko dlatego, że objęty jest ubezpieczeniem z innego tytułu. Przypomina to raczej ukryty podatek a nie ubezpieczenie społeczne. Sytuacja taka jest też przejawem nieuzasadnionej dyskryminacji osób samozatrudniających się w stosunku do pracowników najemnych i stoi w sprzeczności z deklarowaną przez rząd polityką wspierania małych i średnich przedsiębiorstw.
Wobec powyższych postuluję podjęcie następujących działań:
1. Wystąpienie przez pana ministra z inicjatywą skierowania do Sejmu przez Radę Ministrów w trybie pilnym projektu wąskiej nowelizacji ustawy o ubezpieczeniu społecznym osób prowadzących działalność gospodarczą i ich rodzin w celu zrównania katalogu świadczeń przysługujących przedsiębiorcy w razie wypadku przy pracy z tymi, które przysługują pracownikom najemnym.
2. Objęcia tak rozszerzonym katalogiem świadczeń także osób, które uległy wypadkom przed wejściem postulowanej zmiany w życie.
Nadmieniam, że wprowadzenie zmian ustawodawczych może się dla budżetu okazać mniej kosztowne, gdyż wobec sprzeczności przedmiotowych przepisów z konstytucją, ubezpieczeni mogą dochodzić stosownych świadczeń przed sądem w oparciu o przepisy konstytucji (art. 8) lub w drodze skargi konstytucyjnej (art. 79), co spowoduje potrzebę ponoszenia kosztów procesowych i odsetek przez ZUS.
Proszą pana ministra o odpowiedź na pytania:
1. Jakie jest zdanie pana ministra w przedmiotowej sprawie i czy zamierza pan podjąć działania w celu realizacji powyższych postulatów?
2. Czym spowodowane jest dotychczasowe zróżnicowanie tych kategorii ubezpieczonych?
3. Czy w najbliższym czasie planowane są zmiany w ustawie o świadczeniach z tytułu wypadków przy pracy znoszące dyskryminację osób prowadzących działalność gospodarczą?
4. Zmiana taka była prawdopodobnie planowana przez poprzednika pana ministra. Jaki jest jej los?
Z poważaniem
Poseł Jerzy Feliks Budnik
Wejherowo, dnia 19 lipca 2002 r.