Dokumenty takie jak Powszechna Deklaracja Praw Człowieka z 10 grudnia 1948 r., Europejska Konwencja
Dokumenty takie jak Powszechna Deklaracja Praw Człowieka z 10 grudnia 1948 r., Europejska Konwencja o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności z 4 listopada 1950 r. czy Międzynarodowy Pakt Praw Obywatelskich i Politycznych z 16 grudnia 1966 r. ustanawiają wysokie standardy odnośnie do praw człowieka i środków ich ochrony. Jednym z fundamentalnych praw wskazanych przez owe dokumenty jest prawo każdego człowieka do życia.
Jednym z zasadniczych wyjątków od wskazanego prawa do życia jest problem kary śmierci. Pomimo tendencji w łonie członków Rady Europy do całkowitej eliminacji tejże kary z grupy kar w światowych systemach prawnych (zdecydowana większość państw-członków zniosła u siebie karę śmierci; w Armenii, Rosji i Turcji obowiązują moratoria na jej wykonywanie) karę śmierci spotkać możemy w ok. 85 państwach świata. Do krajów, w których się ją wykonuje, zaliczają się nie tylko państwa takie jak Chiny i Iran, ale także np.: Stany Zjednoczone i Japonia - kraje, które trudno posądzić o sprzyjanie łamaniu podstawowych praw człowieka. Prowadzi to do twierdzenia, iż kara śmieci nie jest średniowiecznym wymysłem i narzędziem w wymierzaniu sprawiedliwości, ale pozostaje naturalnym - jednym z wielu - środkiem karania przestępców.
Odnosząc się do Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności, należy przypomnieć, iż 3 maja 2002 r. Polska podpisała w Wilnie podczas 110 sesji Konferencji Ministerialnej Rady Europy tzw. Protokół 13 do wspomnianej konwencji. Do czasu ratyfikowania go przez określoną liczbę państw - w zakresie kary śmierci - obowiązuje wciąż Protokół 6 do wspomnianej konwencji. Art. 2 tegoż protokołu brzmi następująco: ˝Państwo może przewidzieć w swoich ustawach karę śmierci za czyny popełnione podczas wojny lub w okresie bezpośredniego zagrożenia wojną; kara ta będzie stosowana jedynie w przypadkach przewidzianych przez te ustawy i zgodnie z ich postanowieniami. Państwo zawiadomi sekretarza generalnego Rady Europy o odpowiednich postanowieniach tych ustaw˝.
Nowa regulacja (Protokół 13) znosi jednakże prawo do orzekania i wykonywania kary śmierci także (!) podczas wojny bądź nieuchronnej jej groźby. W przypadku potencjalnego konfliktu zbrojnego członka Rady Europy, np. Polski, z krajem z innego kręgu kulturowego (w tym innej kultury prawnej), w którym kara śmierci jest na porządku dziennym, staniemy wobec poważnego dylematu natury praktycznej ze względu na związanie naszego kraju podobnym dokumentem. Należy pamiętać, iż wojna posiada swoją własną nieformalną specyfikę. Dokument ten nie uwzględnia podstawowych zasad rządzących stanem wojny, co więcej, wydaje się pozostawać w sprzeczności z realiami jej prowadzenia. Ponadto należy podkreślić, iż zdecydowana większość obywateli Rzeczypospolitej Polskiej to zwolennicy kary śmierci. Wg OBOP 66% respondentów jest za przywróceniem w Polsce kary śmierci, a jedynie 24% jest temu przeciwna (sierpień 2001 r.); podobnie CBOS - wg niego 74% badanych opowiedziało się za stosowaniem kary śmierci za najcięższe przestępstwa, a tylko 19% było innego zdania (czerwiec 2002 r.).
Uwzględniając powyższy stan rzeczy, podkreślić należy, iż podpisany przez Polskę Protokół 13 znoszący karę śmierci także w czasie wojny oraz w okresie bezpośredniego zagrożenia wojną pozostaje w sprzeczności z wolą zdecydowanej większości polskiego społeczeństwa. Zważywszy zaś na prawa demokracji, w której wiążąca (choć w omawianym zakresie - odnośnie do kary śmierci - wciąż wprost niewyrażona) jest wola większości, podpisanie i obowiązywanie powyższej regulacji w polskim systemie prawnym jest nieuzasadnione.
Wobec powyższego proszę o udzielenie odpowiedzi na następujące pytania:
1. Na jakiej podstawie prawnej Polska podpisała Protokół 13?
2. Czy podpisanie Protokołu 13 było obligatoryjne?
3. Na jakim etapie znajdują się prace na ratyfikacją Protokołu 13?
4. Jaka jest procedura wypowiedzenia Protokołu 13 w przypadku jego ratyfikacji? Czy możliwe jest dokonanie zastrzeżeń wobec postanowień Protokołu 13 przez Polskę jeszcze przed jego ratyfikacją?
5. Jakie inne umowy wiążą bądź w najbliższym czasie zaczną wiązać Polskę w zakresie zakazu wykonywania kary śmierci?
Z poważaniem
Poseł Krzysztof Jurgiel
Białystok, dnia 2 stycznia 2003 r.