W dniu 22 stycznia 2003 r. skierowałem do resortu finansów interpelację zmierzającą do wyjaśnienia
W dniu 22 stycznia 2003 r. skierowałem do resortu finansów interpelację zmierzającą do wyjaśnienia kwestii podstaw do naliczania środków specjalnych urzędów i izb skarbowych. Obecnie otrzymane informacje pozwalają mi przedstawić pewne konkretne problemy związane z gospodarowaniem tymi środkami.
Sprawy, które mam zamiar przedstawić, wyszły na światło dzienne dzięki z jednej strony dziennikarskiemu śledztwu redakcji białostockiego ˝Kuriera Porannego˝, z drugiej zaś strony dzięki kontroli Delegatury Najwyższej Izby Kontroli w Białymstoku, przeprowadzonej w I Urzędzie Skarbowym w Białymstoku (LBI-410/25-5-2002). Według otrzymanych informacji wyniki tej kontroli mogą stać się podstawą do kompleksowej kontroli NIK w urzędach skarbowych całego kraju.
Stan prawny przedmiotowej sprawy opiera się na zarządzeniu nr 4 ministra finansów z dnia 29 marca 2001 r. w sprawie rodzajów wpływów budżetowych uznawanych za dodatkowe, sposobu ich rozdysponowania oraz zasad przyznawania premii. Przepisy tego zarządzenia przewidują, że 20% dodatkowych wpływów podatkowych i niepodatkowych należności budżetu państwa uzyskanych w wyniku bezpośredniego działania izb i urzędów skarbowych oraz urzędów kontroli skarbowej wpływa do środków specjalnych, które przeznaczone są na wypłatę premii dla pracowników organów skarbowych.
W ramach kontroli Delegatury Najwyższej Izby Kontroli w Białymstoku przeprowadzonej w I Urzędzie Skarbowym w Białymstoku ustalono, że z 15 kontroli przeprowadzonych przez urząd w okresie od 1999 r. do 2002 r. ponad połowa (9) przeprowadzona została w Przedsiębiorstwie ˝Polmos˝ Białystok SA w Białymstoku. Przedsiębiorstwo to zgodnie z obowiązującymi przepisami rozliczało się z podatku akcyzowego deklaracjami miesięcznymi, a kontrole urzędu dotyczyły ustalenia wysokości wstępnych wpłat dziennych na okresy przyszłe. W 8 na 9 przeprowadzonych kontroli urząd ustalił w formie 10 decyzji zaległości podatkowe ˝Polmosu˝ z tytułu wstępnych wpłat zaliczek dziennych podatku akcyzowego w kwocie łącznej 36 145 400 zł. Z sumy tej dokonano odpisu w wysokości 7 120 279 zł na środek specjalny izby skarbowej stanowiący źródło premii pracowników organów skarbowych. Kontrola NIK wykazała, że:
1. W przypadku jednej z decyzji stwierdzającej zaległość wydano ją mimo terminowego wpływu z przedsiębiorstwa dziennej wpłaty podatku akcyzowego.
2. W przypadku pozostałych decyzji siedem z nich wydano w dniu dziennej wpłaty podatku akcyzowego, zaś dwie na dwa dni przed dokonaniem takich wpłat.
3. Organ skarbowy nie przestrzegał wynikającego z art. 200 Ordynacji podatkowej obowiązku wyznaczenia stronie 3-dniowego terminu na zapoznanie się z aktami, a przy wydaniu 4 decyzji nie sporządził również postanowienia o wszczęciu postępowania podatkowego.
4. W ocenie NIK wpływy z tytułu dziennych zaliczek na poczet należnego podatku akcyzowego nie są dodatkowymi wpływami do budżetu państwa w rozumieniu § 3 zarządzenia nr 4 ministra finansów z dnia 29 marca 2001 r. w sprawie rodzajów wpływów budżetowych uznawanych za dodatkowe, sposobu ich rozdysponowania oraz zasad przyznawania premii, gdyż stanowią one tylko podstawę do ostatecznych rozliczeń miesięcznych. W związku z tym odpisu z tego tytułu na środek specjalny z przeznaczeniem na premie dokonano bezpodstawnie.
Kontrolerzy NIK działali według odpowiednich przepisów i zasad postępowania. Własnymi regułami zawodowymi kierowali się też dziennikarze ˝Kuriera Porannego˝, a informacje, jakie zebrali, badając niniejszą sprawę rodzą obawy co do intencji pracowników organów skarbowych. Gazeta przypuszcza, że między Przedsiębiorstwem ˝Polmos˝ Białystok SA w Białymstoku a służbami skarbowymi istnieje nieformalny układ, na mocy którego przedsiębiorstwo rozliczało akcyzę w określony sposób, co stanowiło podstawę do naliczania przez urząd skarbowy zaległości, od których dokonywano odpisu na środek specjalny, a co za tym idzie - na premie. Przedsiębiorstwo ponosiło z tego tytułu niewielkie koszty, tj. odsetki za zwłokę, w zamian zaś mogło liczyć na życzliwość organu skarbowego w innych sprawach.
Niezależnie od tego, czy przedstawione przypuszczenia mają pokrycie w faktach, przyznać należy, że system takiej zakamuflowanej korupcji jest możliwy, a jego podstawą mogą być obowiązujące przepisy dotyczące środków specjalnych i premii prowizyjnych. Pracownikom organów skarbowych należą się duże zarobki. W swej pracy mają oni do czynienia z wielkimi kwotami pieniężnymi, od nich zależą dochody budżetu państwa, a są oni często narażeni na silne naciski korupcyjne.
W świetle przedstawionych wyżej ustaleń i przypuszczeń należy się zastanowić, czy systemu wynagrodzeń w służbach skarbowych nie należy oprzeć na czytelnym i nierodzącym wątpliwości systemie, gwarantując wysoki poziom zarobków. Obecny system, w którym premie nawet stanowią do połowy całego wynagrodzenia, być może tworzy impulsy do aktywizacji pracowników, ale jak wykazałem, tworzy możliwości legalizowania działań korupcyjnych. W związku z powyższym chciałbym prosić pana ministra o odpowiedź na następujące pytania:
1. Jakie wnioski wyciągnie rząd z wyników kontroli NIK w zakresie celowości premiowania pracowników skarbowych ze środka specjalnego?
2. Ile pieniędzy przeznaczonych jest na zwrot dla podatników z tytułu uchylenia decyzji przez NSA i organy odwoławcze?
3. Jakie zaległości podatkowe mają największy wpływ na wysokość kwoty zgromadzonej na środku specjalnym?
4. Czy rząd prowadzi bieżącą kontrolę wpływów i wydatków w ramach środka specjalnego?
5. Czy w zasadach wypłacania premii ze środka specjalnego uwzględnia się odpowiedzialność finansową pracowników za podjęte decyzje?
7. Czy w ramach reformy finansów publicznych rząd nie planuje likwidacji skarbowych środków specjalnych?
7. Jaki odsetek, w odniesieniu do pensji zasadniczych, stanowią premie pracowników skarbowych uzyskane z tytułu środka specjalnego?
8. Czy nie bardziej zasadne jest podwyższenie zarobków pracownikom skarbowym zamiast stwarzania możliwości korupcyjnych?
9. Czy rząd nie powinien zmienić przepisów w celu wyeliminowania nieprawidłowości dotyczących stwierdzania zaległości podatkowych i dokonywania na tej podstawie odpisu na środek specjalny?
10. Czy zdaniem rządu Przedsiębiorstwo ˝Polmos˝ Białystok SA w Białymstoku w ten, a nie inny sposób rozliczając podatek akcyzowy, nie naruszyło prawa?
Poseł Krzysztof Jurgiel
Warszawa, dnia 27 marca 2003 r.