Szanowny Panie Ministrze! Stan faktyczny i prawny stanowiący kontekst złożonej interpelacji. W 1997 r.
Szanowny Panie Ministrze! Stan faktyczny i prawny stanowiący kontekst złożonej interpelacji. W 1997 r. byli pracownicy Cementowi Wierzbica dokonali darowizny na rzecz członków rodziny swoich akcji pracowniczych, następnie osoby obdarowane dokonały sprzedaży akcji. Osoby obdarowane przez pracowników Cementowni Wierzbica, którzy zbyli akcje, zastosowali do swoich rozliczeń podatkowych w sposób bezpośredni zalecenia ministra finansów wyrażone w piśmie z dnia 24 lutego 1997 r. (PO 2/HD-499/97/01010, w którym resort finansów jednoznacznie i bez jakiejkolwiek wątpliwości stwierdził, że: ˝W przypadku, gdy nabycie akcji spółki mającej osobowość prawną nastąpiło w drodze darowizny, koszt nabycia akcji dla celów ustalenia dochodu z ich sprzedaży określa się w wysokości ich wartości z dnia nabycia darowizny przyjętej dla celów opodatkowania podatkiem od spadków i darowizn˝.
Również Izba Skarbowa w Radomiu dnia 4 czerwca 1997 r. wydała pismo skierowane do Urzędu Skarbowego w Szydłowcu (IS.PPD-822/45/68/97/01), w którym stwierdziła, że ˝(...) w razie sprzedaży uzyskanych w drodze darowizny udziałów w spółce, akcji lub innych papierów wartościowych, zwolnione od podatku dochodowego od osób fizycznych są uzyskane przychody do wysokości ich wartości z dnia nabycia spadku lub darowizny˝.
W ww. piśmie Izba Skarbowa przyjęła odmienną konstrukcję niż w piśmie Ministerstwa Finansów, bowiem wskazała na zwolnienie od podatku dochodowego przychodu, a nie na możliwość zastosowania kosztów uzyskania przychodów, jak to uczyniło Ministerstwo Finansów. W ostatecznym rozrachunku zasadniczy skutek zastosowania obu interpretacji był identyczny tj. , że podatnicy nie musieli zapłacić podatku dochodowego z tytułu zbycia akcji.
Stanowisko ministra finansów wyrażone w piśmie z dnia 24 lutego 1997 r. (PO 2/HD-499/97/01010) stało się przedmiotem artykułu na łamach ˝Rzeczpospolitej˝ z dnia 25 kwietnia 1997 r. Autorka I. Lewandowska odniosła się do przedmiotowego pisma Ministerstwa Finansów, wyprowadzając z jego treści oczywisty wniosek, że w przypadku dokonania darowizny akcji konieczna jest zapłata podatku od spadku i darowizn, natomiast przy sprzedaży akcji obdarowany będzie mógł ustalić koszt uzyskania przychodu z tej sprzedaży w wysokości wartości otrzymanych akcji z dnia umowy darowizny.
Z powyższych okoliczności jednoznacznie wynikało, że w czasie kiedy pracownicy Cementowni Wierzbica dokonywali darowizny akcji na rzecz członków rodziny oraz gdy obdarowani dokonali sprzedaży akcji, obowiązywało stanowisko organów podatkowych, zgodnie z którym podatnicy nie powinni opodatkowywać całości przychodu uzyskanego ze zbycia akcji, lecz powinni uznać za koszt uzyskania przychodów lub przyjąć jako zwolnienie od podatku dochodowego - wartość akcji z dnia dokonania darowizny.
Sposób rozliczenia podatkowego dokonany przez podatników był zgodny z oficjalnymi zaleceniami organów skarbowych, tj. z pismem Ministerstwa Finansów z dnia 24 lutego 1997 r. (PO2/HD-499/97/0101) oraz pismem Izby Skarbowej z dnia 4 czerwca 1997 r. (IS.PPD-822/45/68/97/01) skierowanym do Urzędu Skarbowego w Szydłowcu.
Przy ustalaniu dochodu ze sprzedaży akcji nabytych w drodze darowizny, przepisy nie przewidywały wprost możliwości uznania za koszt uzyskania przychodów wartości akcji z dnia dokonania darowizny. Nie istniały także przepisy, które przewidywałyby odrębnie dla takiego przypadku możliwość ustalenia kosztów uzyskania przychodów w inny sposób. Obowiązywała natomiast zasada wyrażona w art. 22 ust. 1 ustawy o pdof z dnia 26 lipca 1991 r., zgodnie z którą kosztem uzyskania przychodów z poszczególnego źródła są wszelkie koszty poniesione w celu osiągnięcia przychodu z wyjątkiem kosztów wymienionych w art. 23 tej ustawy.
Ministerstwo Finansów w dniu 19 sierpnia 1997 r. pismem (PO2/HD-499/97/0101) dokonało sprostowania i zmiany dotychczasowego stanowiska, niestety wcześniej podatnicy sprzedali akcje i zastosowali się do korzystnej dla nich interpretacji.
W wyniku zmiany stanowiska Ministerstwa Finansów, po czterech latach, tj. od 2002 r., organy podatkowe wszczęły postępowania podatkowe i wydały pierwsze decyzje wymiarowe względem obdarowanych w czerwcu 2002 r.
Postawienie problemu stanowiącego kontekst złożonej interpelacji.
1. Czy podatnicy mieli prawo dokonać rozliczenia podatkowego w taki sposób, że nie zapłacili oni podatku dochodowego z tytułu zbycia akcji? Podatnicy działali bowiem w tym przypadku w bezpośrednim zaufaniu do organów podatkowych, których pisemne informacje pozwoliły na przyjęcie takiego sposobu rozliczeń zobowiązań podatkowych.
2. Czy w świetle powyższego stwierdzić należy, że obecne działania organów podatkowych należy uznać za wyraz naruszenia zasady zaufania obywatela do organów państwa i prawa przez to państwo stanowionego, bowiem prawo nie może działać wstecz? Przepis art. 2 Konstytucji RP stanowi, iż Rzeczpospolita Polska jest demokratycznym państwem prawnym, urzeczywistniającym zasady sprawiedliwości społecznej. Z cytowanej normy prawnej wynika zasada pewności prawa podatkowego oraz zasady sprawiedliwości. Według R. Mastalskiego pewność prawa traktowana jest często jak bezpieczeństwo prawne rozpatrywane z punktu widzenia praw jednostki, uznawana jest współcześnie za jeden z najbardziej istotnych czynników funkcjonowania prawa w społeczeństwie ...˝Pewność i sprawiedliwość opodatkowania są wartościami niekwestionowanymi, a często uważa się, że zasada pewności praw ma służyć realizacji sprawiedliwości podatkowej w procesie stosowania prawa˝.
Z poważaniem
Poseł Barbara Marianowska
Warszawa, dnia 22 maja 2003 r.