Szanowny Panie Ministrze! Zgodnie z art. 6 ust. 1, 2 i 4 ustawy z
Szanowny Panie Ministrze! Zgodnie z art. 6 ust. 1, 2 i 4 ustawy z dnia 8 stycznia 1993 r. o podatku od towarów i usług oraz podatku akcyzowym obowiązek podatkowy postawstają z chwilą wydania (dostarczenia) towaru. Jak pokazała praktyka, ww. artykuł zawiera w sobie lukę prawną. Zgodnie bowiem z tymi zapisami rzeczonej ustawy obowiązek podatkowy powstaje z chwilą wystawienia faktury VAT, nie później jednak niż w ciągu 7 dni od dnia wydania towaru lub wykonania usługi. Nagminną wówczas staje się sytuacja, że wystawca faktury najpierw musi uiścić podatek VAT, a dopiero później otrzymuje należność od kontrahenta. Najczęściej sytuacja taka ma miejsce m.in. u dostawców super- i hipermarketów, gdzie dostawca, na prośbę odbiorcy, pod groźbą rezygnacji z zamówienia, często jest zmuszany do wystawienia faktury VAT z bardzo opóźnionym (często wielomiesięcznym) terminem płatności.
Wyjątkiem od tej zasady jest zaistnienie obowiązku podatkowego w przypadkach zapisanych w art. 6 ust. 8b pkt 1-14. W przypadku faktur VAT dotyczących dostaw energii elektrycznej i cieplnej, gazu przewodowego i usług telekomunikacyjnych i radiokomunikacyjnych oraz usług dostaw wody, odprowadzania i oczyszczania ścieków, oczyszczania ulic i placów miejskich, usuwania nieczystości z nieruchomości - za miesiąc otrzymania faktury uważa się miesiąc, w którym upływa termin płatności określony w fakturze. Preferencje określone są także dla takich dziedzin jak transport, spedycja, usługi budowlane i budowlano-montażowe, sprzedaż oraz druk prasy i książek, usługi najmu, dzierżawy, leasingu oraz usługi o podobnym charakterze, usługi związane z ochroną i dozorem osób i mienia, pośrednictwo ubezpieczeniowe, stała obsługa prawna i biurowa, sprzedaż złomu stalowego, żeliwnego, metali nieżelaznych z wyłączeniem złomu metali szlachetnych, sprzedaż wysyłkowa dokonywana za zaliczeniem pocztowym oraz usługi komunikacji miejskiej. W taki sam sposób traktowany jest również import i eksport usług, usług związanych z zagraniczną turystyką wyjazdową i przyjazdową.
Jeśli przedsiębiorca, który mieści się w definicji małego podatnika, określonej w art. 4 ust. 17a rzeczonej ustawy, wybierze metodę kasową rozliczeń, zgodnie z art. 6b, polegającą na tym, że obowiązek podatkowy w podatku VAT powstaje z dniem uregulowania całości lub części należności, nie później niż 90 dnia od dnia wydania towaru lub wykonania usługi, po uprzednim pisemnym zawiadomieniu urzędu skarbowego w terminie do końca miesiąca poprzedzającego okres, za który będzie stosował metodę kasową. Ten zapis jednak dość restrykcyjnie nakłada możliwość rezygnacji z metody kasowej nie wcześniej aniżeli po upływie 12 miesięcy. Ponadto traci możliwość rozliczania się tą metodą, jeśli przy sprzedaży towarów przekroczy kwotę równoważną 800 tys. euro. Ponadto cały zapis jest ogólnie niejasno sprecyzowany z praktycznego punktu widzenia.
W praktyce kwota graniczna sprzedaży towarów, choć nie jest niska jak na warunki polskie, to wielu przedsiębiorców często ją przekracza. Należy także wziąć pod uwagę, że kwartalny okres rozliczania podatku VAT, który jest okresem sztywnym, w obliczu narastania zobowiązań z tego tytułu wynikłych może doprowadzić przedsiębiorstwo do upadku z powodu wysoko narosłej sumy należnego podatku VAT. Ten zapis nie uwzględnia również sytuacji zazębiania się terminów płatności, tylko wydłuża ich okres.
Podatnicy zobowiązani są wystawione faktury VAT ująć w ewidencji sprzedaży, zgodnie z art. 27 ust. 4 ustawy, bez względu na termin ich płatności oraz to, czy zapłata za nie została dla przedsiębiorcy zrealizowana, czy też nie.
Jak zostało zapisane w ustawie, rejestr jest podstawą do sporządzenia deklaracji VAT. Co za tym idzie, jest on wyznacznikiem do rozliczenia się z Urzędem Skarbowym, jak wiadomo do 25 dnia następnego miesiąca, zgodnie z art. 10 ust. 1, ust. 1c i ust. d oraz art. 26 ust. 2 rzeczonej ustawy, w brzmieniu:
Art. 10 ust. 1: ˝Podatnicy obowiązani są składać w urzędzie skarbowym deklaracje podatkowe dla podatku od towarów i usług oraz podatku akcyzowego za okresy miesięczne w terminie do 25 dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym powstał obowiązek podatkowy (...)˝;
Art. 10 1c: ˝Mali podatnicy, którzy wybrali metodę kasową, składają w urzędzie skarbowym deklaracje podatkowe dla podatku od towarów i usług za okresy kwartalne w terminie do 25 dnia miesiąca następującego po kwartale, w którym powstał obowiązek podatkowy˝.
Art. 10 1d: ˝Mali podatnicy, którzy nie wybrali metody kasowej, mogą również składać deklaracje, o których mowa w ust. 1c, po uprzednim pisemnym zawiadomieniu urzędu skarbowego, w terminie do końca kwartału poprzedzającego kwartał, za który będzie po raz pierwszy składana deklaracja kwartalna˝.
Art. 26 ust. 1: ˝Podatnicy są zobowiązani bez wezwania przez urząd skarbowy do obliczania i wpłacania podatku za okresy miesięczne w terminie do 25 dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym powstał obowiązek podatkowy, na rachunek właściwego urzędu skarbowego (...)˝.
Art. 26 ust. 2: ˝Podatnicy, o których mowa w art. 10 ust. 1a, ust. 1c i ust. 1d, są obowiązani, bez wezwania przez urząd skarbowy, do obliczania i wpłacania podatku za okresy kwartalne w terminie do 25 dnia miesiąca następującego po kwartale, w którym powstał obowiązek podatkowy, na rachunek właściwego urzędu skarbowego (...)˝.
Powyższe przepisy powodują, że różne terminy płatności nie zawsze mieszczą się w czasie określonym ustawą.
Opisany problem zaistnienia obowiązku podatkowego staje się ważnym w chwili, kiedy wystawca faktury VAT za dany towar bądź też usługę wyznacza termin płatności dłuższy od granicznego w ustawie terminu płatności podatku VAT lub gdy pomimo upływu terminu płatności wystawca nie jest w stanie wyegzekwować zapłaty za fakturę kontrahenta. W obecnej, trudnej sytuacji gospodarczej rzeczony przepis powoduje, że zwłaszcza małe i średnie przedsiębiorstwa, których właściciele, częstokroć borykając się z brakiem dostatecznych środków finansowych, mają dodatkowo spore problemy z zapłatą podatku VAT za niezapłacone faktury VAT. Ponadto przedsiębiorcy, mający utrudniony dostęp do i tak drogich kredytów komercyjnych, są zmuszeni stanąć w obliczu przestępstwa skarbowego, gdyż nie są w stanie zapłacić podatku VAT z powodu braku środków finansowych spowodowanych niekorzystnym zbiegiem terminów płatności.
Ustawa ponadto nakłada obowiązek składania deklaracji podatkowych VAT bez rozróżnienia, czy faktury VAT zostały uiszczone, czy też nie. W rzeczonym artykule, jak zresztą i w całej ustawie, nie ma klarownie nakreślonego rozróżnienia pomiędzy tymi obydwoma, jakże przecież różnymi z punktu widzenia przedsiębiorcy, rodzajami faktur. Stosowna zmiana ustawy w tym zakresie poprzez stworzenie odpowiedniego rejestru takich faktur oraz płatników z pewnością przyczyniłaby się do rozwiązania licznych problemów finansowych pośród małych i średnich przedsiębiorstw.
Na tym jednak sytuacja się nie kończy. Jeżeli nastąpi zdarzenie, w którym kontrahent nie wywiązuje się w terminie z płatności faktury, a opóźnienia nadal występują, to i tak wystawca faktury VAT jest zobowiązany do uiszczenia podatku. W tym wypadku organów fiskalnych również nie obchodzi w ogóle fakt, że opłata za wydany towar nie została wcale wniesiona. Wówczas koszty przedsiębiorcy ulegają wielokrotnemu podwyższeniu ze względu na kumulację niesprzyjających okoliczności. Jeżeli przedsiębiorca będzie próbował odzyskać na drodze sądowej należność, musi liczyć się z kosztami sądowymi. Po uzyskaniu korzystnego dla siebie wyroku oraz klauzuli wykonalności koszty związane z ewentualnym odzyskaniem należności są dodatkowo powiększane przez koszty komornicze, co w dodatku również nie gwarantuje odzyskania należności w całości.
Na ww. procederze traci również budżet państwa, ponieważ nieuczciwy odbiorca może zaliczyć sobie niezapłaconą fakturę VAT w koszty uzyskania przychodu, pomniejszając tym samym podatek dochodowy. Znajdujący się na tej fakturze podatek VAT, zgodnie z logiką takiego działania, jest zaliczany w rejestrze do kwoty podatku, który obniża jego podatek należny.
Winą za ten stan rzeczy należy obarczyć lukę prawną, która powoduje, że obowiązek podatkowy powinien powstawać z chwilą płatności faktury w każdym przypadku, a nie tylko w preferowanych w ustawie dziedzinach gospodarki. Dopiero wówczas, po potwierdzeniu płatności, może zaistnieć możliwość odliczenia podatku VAT.
Dotychczasowe orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego bądź nie uwzględniało takowej sytuacji, bądź też wyrok był niekorzystny dla wystawców faktur VAT. Dzięki tej luce prawnej tracił też beneficjent podatku VAT, czyli budżet państwa.
W związku z powyższym interpeluję Pana Ministra:
1. W jaki sposób dotychczas Ministerstwo Finansów ustosunkowywało się do rzeczonego problemu?
2. Dlaczego ustawodawca w art. 6 (obowiązek podatkowy) jasno nie sprecyzował tego artykułu oraz zawarł w nim podział, który preferuje pewne gałęzie przemysłu i usług oraz dyskryminuje tym samym pozostałe?
3. Jakie zmiany legislacyjne przewiduje Ministerstwo Finansów w tym zakresie, w świetle obecnej trudnej sytuacji małych i średnich przedsiębiorstw, aby zapobiegać ww. procederowi i aby ułatwić im procedurę podatkową?
4. Czy w ramach istniejących norm prawnych istnieje możliwość jak najszybszego stworzenia, wiążących prawnie Urzędy Skarbowe, rejestrów faktur VAT, z podziałem tychże rejestrów na zapłacone i niezapłacone oraz z terminem płatności większym aniżeli zapisany w ustawie, na korzyść wystawców faktur VAT?
Z poważaniem
Poseł Zenon Tyma
Warszawa, dnia 8 lipca 2003 r.